Bijna ieder kind voelt zich weleens onzeker. Een spreekbeurt geven, nieuwe vriendjes maken, een toets op school of een sportwedstrijd kunnen spannende situaties zijn. Een beetje onzekerheid hoort zelfs bij een gezonde ontwikkeling. Het helpt kinderen om voorzichtig te zijn, nieuwe situaties te verkennen en zichzelf beter te leren kennen.
Maar soms lijkt onzekerheid een grotere rol te spelen. Een kind durft weinig nieuwe dingen te proberen, is erg bang om fouten te maken of vraagt voortdurend bevestiging. Als ouder maak je je dan misschien zorgen. Hoe ontstaat onzekerheid eigenlijk? En hoe kun je je kind helpen om meer zelfvertrouwen te ontwikkelen?
Wat is onzekerheid?
Onzekerheid ontstaat wanneer een kind twijfelt aan zichzelf, zijn eigen vaardigheden of zijn plek binnen een groep. Het gaat vaak samen met gedachten zoals:
- “Kan ik dit wel?”
- “Wat als ik het fout doe?”
- “Wat vinden anderen van mij?”
- “Ben ik wel goed genoeg?”
Het zelfbeeld van kinderen ontwikkelt zich gedurende de hele kindertijd. Daarbij spelen ervaringen thuis, op school en in contact met leeftijdsgenoten een belangrijke rol. Kinderen vormen hun beeld van zichzelf niet alleen op basis van hun eigen ervaringen, maar ook op basis van hoe belangrijke volwassenen en leeftijdsgenoten op hen reageren.
Hoe ontstaat onzekerheid?
Er is zelden één oorzaak aan te wijzen. Vaak ontstaat onzekerheid door een combinatie van factoren.
Temperament
Sommige kinderen zijn van nature gevoeliger, bedachtzamer of voorzichtiger. Zij denken meer na voordat ze iets proberen en kunnen sterker reageren op kritiek of afwijzing.
Vergelijken met anderen
Vanaf de basisschool gaan kinderen zichzelf steeds vaker vergelijken met leeftijdsgenoten. Ze kijken wie het slimst is, het snelst rent of de meeste vrienden heeft. Deze sociale vergelijking heeft invloed op hun zelfbeeld.
Ervaringen van succes en falen
Kinderen bouwen zelfvertrouwen op door uitdagingen aan te gaan en te ervaren dat ze moeilijke situaties aankunnen. Juist vallen en opstaan draagt bij aan een gezond gevoel van competentie.
De omgeving
Onderzoek laat zien dat een warme, betrokken opvoedstijl samenhangt met een positiever zelfbeeld bij kinderen en jongeren. Kinderen die zich gezien, gesteund en geaccepteerd voelen, ontwikkelen doorgaans meer vertrouwen in zichzelf.
Hoe herken je onzekerheid bij kinderen?
Onzekerheid ziet er niet bij ieder kind hetzelfde uit.
Sommige kinderen:
- durven geen nieuwe dingen te proberen;
- geven snel op;
- vragen voortdurend om bevestiging;
- vinden fouten maken heel moeilijk;
- piekeren veel;
- zijn perfectionistisch;
- vermijden sociale situaties.
Andere kinderen reageren juist met boosheid, terugtrekken of clownesk gedrag. Achter dit gedrag kan onzekerheid schuilgaan.